Coraz więcej badań pokazuje, że zdrowie psychiczne i funkcjonowanie układu nerwowego są silnie związane z kondycją jelit. Jeszcze kilka lat temu jelita kojarzono głównie z trawieniem, dziś jednak naukowcy coraz częściej mówią o tzw. osi jelito–mózg, czyli dwukierunkowym połączeniu pomiędzy mikrobiotą jelitową, układem odpornościowym i mózgiem.
To właśnie dlatego przewlekły stres, zaburzenia mikrobioty czy stany zapalne jelit mogą wpływać nie tylko na trawienie, ale również na nastrój, poziom lęku, koncentrację i samopoczucie.
Czym jest oś jelito–mózg?
Oś jelito–mózg to złożony system komunikacji pomiędzy jelitami a mózgiem. Połączenie to odbywa się poprzez:
- układ nerwowy,
- nerw błędny,
- układ odpornościowy,
- hormony,
- neuroprzekaźniki,
- mikrobiotę jelitową.
Jelita posiadają własny układ nerwowy zawierający ponad 100 milionów komórek nerwowych, dlatego często określane są mianem „drugiego mózgu”.
Co ciekawe, organizm produkuje około 90% serotoniny właśnie w jelitach. Serotonina to jeden z najważniejszych neuroprzekaźników związanych z regulacją nastroju, emocji i poczucia dobrostanu.
Jak mikrobiom wpływa na układ nerwowy?
Mikrobiom jelitowy to ogromny ekosystem bakterii, który wpływa nie tylko na trawienie, ale również na funkcjonowanie mózgu i układu nerwowego.
Organizm może gorzej regulować reakcję na stres i napięcie kiedy mikrobiota zostaje zaburzona przez:
- przewlekły stres,
- antybiotykoterapię,
- wysoko przetworzoną dietę,
- nadmiar cukru,
- brak snu,
- przewlekły stan zapalny.
U części osób mogą pojawiać się objawy takie jak:
- lęk,
- drażliwość,
- napięcie,
- kołatanie serca,
- mgła mózgowa,
- przewlekłe zmęczenie,
- problemy ze snem,
- obniżony nastrój.
Bakterie jelitowe a stres i lęk
Niektóre szczepy bakterii jelitowych są szczególnie intensywnie badane pod kątem wpływu na psychikę i układ nerwowy.
Lactobacillus
Bakterie z rodzaju Lactobacillus uczestniczą w produkcji GABA — neuroprzekaźnika odpowiedzialnego za wyciszenie układu nerwowego. GABA pomaga regulować napięcie i reakcję stresową organizmu. To właśnie na podobne mechanizmy wpływa część leków przeciwlękowych. Badania sugerują, że osoby z przewlekłym stresem lub zaburzeniami lękowymi mogą mieć obniżony poziom bakterii Lactobacillus.
Bifidobacterium
Bifidobacterium wspiera regulację osi stresu i może wpływać na poziom kortyzolu, czyli hormonu stresu. Zaburzenia mikrobioty mogą prowadzić do nadmiernego pobudzenia układu nerwowego i zwiększonej reaktywności organizmu na stres.
Akkermansia
Akkermansia to jeden z najbardziej interesujących szczepów bakterii badanych pod kątem zdrowia metabolicznego i bariery jelitowej. Wspiera integralność śluzówki jelit oraz pomaga ograniczać przewlekły stan zapalny, który może oddziaływać również na funkcjonowanie mózgu i samopoczucie.
Nieszczelne jelita a układ nerwowy
Coraz więcej badań wskazuje, że zwiększona przepuszczalność bariery jelitowej może mieć wpływ nie tylko na przewód pokarmowy, ale również na psychikę.
Przewlekły stan zapalny oraz zaburzenia bariery jelitowej mogą być związane z:
- lękiem,
- mgłą mózgową,
- przewlekłym zmęczeniem,
- problemami z koncentracją,
- obniżonym nastrojem.
Nie oznacza to, że każdy problem psychiczny wynika z jelit. Zdrowie psychiczne jest złożone i zależy od wielu czynników biologicznych, środowiskowych oraz psychologicznych. Jednak coraz więcej danych pokazuje, że jelita i mózg pozostają ze sobą w stałej komunikacji.
Jak wspierać oś jelito–mózg?
Wsparcie mikrobioty i zdrowia jelit może pozytywnie wpływać również na układ nerwowy.
Najważniejsze elementy wspierające oś jelito–mózg to:
- odpowiednia dieta,
- ograniczenie wysoko przetworzonej żywności,
- redukcja nadmiaru cukru,
- regeneracja mikrobioty,
- odpowiednia ilość snu,
- aktywność fizyczna,
- redukcja przewlekłego stresu,
- dbanie o barierę jelitową,
- uzupełnianie niedoborów.
W niektórych przypadkach pomocna może być również diagnostyka mikrobioty jelitowej oraz indywidualnie dobrana probiotykoterapia.
Podsumowanie
Oś jelito–mózg to jeden z najważniejszych tematów współczesnej medycyny i mikrobiologii. Coraz więcej badań pokazuje, że kondycja jelit może wpływać na funkcjonowanie układu nerwowego, reakcję na stres, poziom lęku oraz samopoczucie.
Dbając o zdrowie jelit, często wspieramy również mózg i układ nerwowy. Jelita i mózg komunikują się każdego dnia — dlatego równowaga mikrobioty może mieć znacznie większe znaczenie dla zdrowia, niż kiedyś przypuszczano. W przypadku przewlekłego lęku, zaburzeń nastroju lub problemów psychicznych zawsze należy skonsultować się z lekarzem lub specjalistą zdrowia psychicznego.
Bibliografia:
1. Moretti CH, Grasset E, Zhu J, et al. Identification of human gut bacteria that produce bioactive serotonin and promote colonic innervation. Cell Rep. 2025;44(10):116434.
2. Healthdirect Australia. Central nervous system. Accessed May 18, 2026. Healthdirect Australia
3. Cryan JF, O'Riordan KJ, Cowan CSM, et al. The microbiota-gut-brain axis. Physiol Rev. 2019;99(4):1877-2013. doi:10.1152/physrev.00018.2018
4. Collins SM, Bercik P. The relationship between intestinal microbiota and the central nervous system in normal gastrointestinal function and disease. Gastroenterology. 2009;136(6):2003-2014.
5. Bashir Y, Khan AU. The interplay between the gut-brain axis and the microbiome: A perspective on psychiatric and neurodegenerative disorders. Front Neurosci. 2022;16:1030694. doi:10.3389/fnins.2022.1030694
Artykuł nie stanowi porady medycznej.